วิทยากรกระบวนการคือใคร

วิทยากรกระบวนการ มาจากภาษาอังกฤษว่า Facilitator แปลว่า  ความง่าย  การทำให้ง่าย  การทำให้สะดวก  ถ้าถามว่า  วิทยากรกระบวนการคือใคร  คงตอบได้ว่า  คือผู้ที่ทำหน้าที่ให้ความสะดวก นั่นเอง

หมอทวีศักดิ์  นพเกษร เคยบอกไว้ว่า  วิทยากรกระบวนการคือ  คนกลางที่ช่วยจัดและดำเนินการพบปะ  ประชุม  อบรม  ให้เกิดการคิดที่เป็นระบบ  มีอิสระทางความคิด  สามารถสื่อสารทำความเข้าใจกันอย่างตรงไปตรงมาด้วยการใช้เทคนิคและกระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมเป็นหัวใจสำคัญ  รวมถึงเป็นผู้สร้างเสริมบรรยากาศแห่งมิตรภาพความร่วมมือร่วมใจ

เคยมีเพื่อนนักพัฒนาชุมชนถามผมว่า  วิทยากรกระบวนการคือใคร  ผมบอกไปว่า  วิทยากรกระบวนการคือ  คนที่ทำหน้าที่จัดการ  ดำเนินการ  ช่วยเหลือ  กระตุ้นให้สมาชิกเกิดการมีส่วนร่วมอย่างเต็มที่  ในการประชุมแต่ละครั้งผู้ที่ควรจะมีบทบาทมากที่สุดคงหนีไม่พ้นนักพัฒนาชุมชน  และมีหลาย อปท.ที่นักพัฒนาชุมชนไม่มีบทบาทกลายเป็นวิเคราะห์ไปทำแทน

พื้นฐานของนักพัฒนาชุมชนคือการคลุกคลีอยู่กับชาวบ้านครับ  ดังนั้นนักพัฒน์เหมาะอย่างยิ่งที่จะเป็นวิทยากรกระบวนการกระตุ้นให้ชาวบ้านคิดและมีส่วนร่วมในการประชุม  ไม่เป็นก็ฝึกครับ  ทุกอย่างเรียนรู้กันได้  อยู่ที่ใจเราพร้อมจะเรียนรู้หรือไม่  พร้อมที่จะทำงานเพิ่มขึ้นหรือไม่

น่าเสียดายที่นักพัฒน์รุ่นใหม่ๆ เดี๋ยวนี้มองไม่เห็นคุณค่าของการทำงานอย่างอื่นนอกเหนือจากการจ่ายเบี้ยยังชีพ  ยิ่งช่วงนี้หลาย อปท.ออกพื้นที่จัดทำแผน  ทั้งแผนสามปี  และแผนชุมชน  งานเหล่านี้ดันไปตกอยู่ในมือของเจ้าหน้าที่วิเคราะห์

…อนาคตเมื่อจะขึ้นเป็นหัวหน้าส่วนอย่าโวยวายแล้วกันครับนักพัฒน์ที่รักทั้งหลาย…

ความเป็นจริงในการจัดทำแผนชุมชน

630 150x150 ความเป็นจริงในการจัดทำแผนชุมชนอย่างที่เราชาวนักพัฒนาชุมชนทั้งหลายรู้ๆ กันอยู่ว่า  แผนชุมชนเป็นกิจกรรมพัฒนาที่เกิดขึ้นจากคนในชุมชนรวมตัวกันจัดทำแผนขึ้นมา  เพื่อเป็นแนวทางในการพัฒนาชุมชนของตนเองให้เป็นไปในแนวทางที่ต้องการ  ต่อมาได้มีการบูรณาการ  มีหน่วยงานสนับสนุนจากภายนอกเข้ามาโดยใช้ชุมชนเป็นศูนย์กลาง  ให้ชาวบ้านเป็นเจ้าของเรื่อง

ความเป็นจริงในการจัดทำแผนชุมชนขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นแต่ละแห่งไม่เหมือนกัน  บางแห่งพอมีคำว่า “แผน” ก็ให้เจ้าหน้าที่วิเคราะห์นโยบายและแผนเป็นคนทำ  บางแห่งนักพัฒนาชุมชนเป็นคนจัดการ  ซึ่งกระบวนการที่ได้มาของแผนชุมชนในแต่ละที่แต่ละแห่งไม่เหมือนกัน  แต่ได้แผนชุมชนออกมาเหมือนกัน

เราทั้งหลายรู้กันอยู่ว่ากระบวนการจัดทำแผนชุมชนตั้งแต่  เตรียมวิทยากรกระบวนการ  เตรียมชุมชน  ประเมินศักยภาพชุมชน  กำหนดวิสัยทัศน์  กำหนดยุทธศาสตร์  กำหนดแผนงาน  แล้วก็เปิดเวทีประชาพิจารณ์  ในการทำงานจริงเราได้แผนชุมชนที่มาจากชุมชนจริงหรือไม่  ถ้าเราทำแผนที่ออกมาจากชุมชนจริงๆ อาจเป็นแผนที่ไม่ครอบคลุม  เพราะความต้องการของชุมชนมีแค่สามอย่าง  น้ำ  ถนน  ไฟฟ้า  วงเล็บไว้นิดหนึ่งว่า  ถนนไปนา  ไฟฟ้าไปนา

เวลาทำแผนชุมชนแต่ละครั้งแต่ละปี  นักพัฒนาชุมชน  เจ้าหน้าที่วิเคราะห์นโยบายและแผน  ต้องมานั่งนึก  นั่งคิดให้อีกว่า  แผนงานด้านสาธารณสุขจะลงอะไรให้  แผนงานด้านสิ่งแวดล้อมจะลงอะไรดี  อย่างนี้ทุกปี  พอเสร็จเป็นรูปเล่มออกมาก็บอกว่าเป็นแผนที่มาจากชุมชน  ข้อมูล จปฐ. ที่สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอภูมิอกภูมิใจให้นำไปวิเคราะห์ในแผนชุมชนด้วยได้ใช้มั้ย  คนท้องถิ่นนั้นรู้ดีครับ

บางครั้งผมคิดอยากจะนำแกนนำแต่ละชุมชนสักสิบคนไปเข้าค่ายเพื่อจัดทำแผนชุมชนสักสามวัน เพราะทำในหมู่บ้านก็กลุ่มคนเหล่านี้เป็นหลัก  ฉะนั้นของบเช่ารีสอร์ทเปิดค่ายทำแผนน่าจะดี  มันจะได้ครบกระบวนการ  ไอ้ประเภทให้นึกเอา  แล้วนำมา  SWAT  มันใช้ไม่ได้หรอกครับ